terapiatraumy.pl

Architektura w cieniu traumy

Architektura w cieniu traumy

Jak dać wyraz pamięci po traumie kolektywnej? Jak transformować traumatyczną przeszłość całych społeczności? Jak żyć po zbiorowej traumie? Pierwsza wojna światowa, druga wojna światowa, późniejsze wojny w Indochinach. Hitler, Stalin, Mao, Pol Pot. Wiek dwudziesty był wiekiem totalitaryzmu, stuleciem zbrodni.

Czy sztuka może być narzędziem transformacji traumy? – żeby pozwolić nam pamiętać, ale także pojednać się, uleczyć i przekształcać traumy poprzednich pokoleń, traumy całych społeczności. Na pewno próbuje. Przykładem jest Yad Waszem. Inne przykłady naśladownictwa tego izraelskiego projektu transformowania traumy tworzą grubą księgę niezliczonych traum zbiorowych i indywidualnych.

Czy architektura może pomóc w transformacji traumy?

Dekonstruktywizm w architekturze zupełnie jakby się wywodził z doświadczenia traumy, jakby był stworzony do tego, żeby przez fragmentację i chaos wyrażać traumę w sposób namacalny.

Widać to w architekturze Muzeum Żydowskiego w Berlinie projektu Daniela Libeskinda: zygzakowaty układ rozerwanej gwiazdy Dawida, ostre kanty, mrok, nachylone podłogi i goły beton. Klaustrofobiczne uczucie przygniecenia i braku wyjścia zakończone 24-metrową wieżą Holocaustu: ciemną, pustą, zamkniętą przestrzenią, z drabiną, której nie sposób dosięgnąć i otworem w suficie, przez który wpada nikłe światło lampy strażnika.

Inaczej będzie w Phnom Penh w Kambodży, gdzie w przyszłym roku ma powstać Sleuk Rith Institute, muzeum, ośrodek badawczy, szkoła, archiwum i biblioteka, dedykowane pamięci ludobójstwa. Sleuk Rith znaczy dosłownie “siła liści”. To nawiązanie do suszonych liści, których w czasach terroru używali kambodżańscy intelektualiści, żeby dokumentować tamte czasy, rozpowszechniać wiedzę i podtrzymywać kulturę.

Architektką tworzącą Instytut Sleuk Rith jest Zaha Hadid, pochodząca z Iranu a pracująca w Wielkiej Brytanii pierwsza kobieta-architekt, która otrzymała Nagrodę Pritzkera. To najwyższa  nagroda architektoniczna, taki Nobel w architekturze, przyznawany od 1978 roku.

Kobiecość jest bardzo ważnym elementem transformującym, przekształcającym traumę przeszłości. Głos kobiet był dotąd mało słyszany, chociaż kobiety stanowiły większość tych, którzy przeżyli.

Instytut Sleuk Rith składać się będzie z pięciu budynków o ponad 40 metrowej wysokości, zbudowanych na palach, jako zabezpieczenie przed powodzią, wyrastających jak olbrzymie drzewa z okalającego lasu. Projekt nawiązuje do Świątyni Banteay Srei, co znaczy “cytadela kobiet” i “cytadela piękna”. Z prostych geometrycznych elementów powstają tam przepiękne florystyczne formy.

Szczególną rolę w tym budynku ze szkła, betonu i stali będzie miało drewno, jako kobiecy element Yin. “Drewno przyjmuje i przekształca światło w szczególnie ciepły sposób. Ta jakość światła i cienia w drewnianej konstrukcji budynku jest czymś, co wydawało nam się właściwe i bliskie wartościom, które staramy się wyrazić w tym projekcie.” – powiedziała Zaha Hadid dla CNN-u. “Projekt budynku ma wspominać przeszłość elementami smutku, namysłu i spokoju, ale jest niezwykle ważne, żeby Instytut budził również nadzieję i optymizm na przyszłość, i żeby projekt zawierał elementy ciepła, światła i inspiracji.